Massive Attack - H άνοδος, η πτώση και η επάνοδος

Μπρίστολ, Αγγλία, 1983. Η χώρα βρίσκεται σε οικονομική ύφεση, η ανεργία αγγίζει σχεδόν τα 4 εκατομμύρια και το μέλλον κάθε άλλο παρά ευοίωνο φαντάζει για μια νεολαία που προσπαθεί να βρει προσωρινή διέξοδο από τα προβλήματα της καθημερινότητας στα dancefloors των clubs. Αρωγός της σε αυτή την προσπάθεια εκτόνωσης είναι τα πάρτι μιας καλλιτεχνικής κολεκτίβας που ακούει στο όνομα The Wild Bunch και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τους DJs Grant Marshall (Daddy G) και Andrew Vowles (DJ Mushroom) και τον graffiti artist / MC Robert Del Naja (3D). Το τρίο φημίζεται για το εκλεπτυσμένο μουσικό του γούστο και όταν πέντε χρόνια αργότερα αποφασίζει να «κρεμάσει» τα ακουστικά του για να μεταλλαχθεί στο συγκρότημα των Massive Attack, θα μεταφέρει στις αποσκευές του επιρροές από διαφορετικά μουσικά είδη όπως η reggae, το R&B και το punk.
Έχοντας την υποστήριξη του ζεύγους Cameron McVie και Neneh Cherry, που πρόσφεραν μέχρι και το σπίτι τους για τις ανάγκες της ηχογράφησης του πρώτου άλμπουμ, οι Massive Attack κυκλοφορούν το Blue Lines το 1991 και κάνουν τον κόσμο να παραμιλά. Η μελαγχολική ερμηνεία της Shara Nelson στα Safe from harm και Daydreaming δεν είναι δυνατόν να αφήσει κανέναν ασυγκίνητο και κομμάτια όπως τα One love και Five man army με τις συμμετοχές των Horace Andy και Tricky αρκούν για να ωθήσουν τις πωλήσεις των bongs στα ύψη. Ο δίσκος υμνείται από τους κριτικούς όλου του πλανήτη και γίνεται αποδεκτός με ενθουσιασμό από το κοινό, τόσο της pop όσο και της dance σκηνής, ενώ ακόμα και οι grunge τύποι που έχουν πάθει overdose από το Nevermind των Nirvana χαζεύουν για λίγο το μονοπλάνο video του Unfinished sympathy που παίζεται ασταμάτητα στο MTV. Ενδεικτικό της απήχησης που είχε το διπλά πλατινένιο στη Μεγάλη Βρετανία Blue Lines είναι η τελευταία φράση της κριτικής του NME: “How the fuck are they going to follow this one?”. Εύλογη απορία, αφού μέσα σε εννέα μόλις τραγούδια οι Massive Attack καταφέρνουν να παντρέψουν αριστοτεχνικά ’70s soul, hip hop, dub, reggae, breaks και samples, δημιουργώντας έναν καθαρά προσωπικό ήχο που ακόμα και σήμερα παραμένει αξεπέραστος. Το επαρχιακό Μπρίστολ αποκτά πλέον το δικό του soundtrack και μπαίνουν τα θεμέλια για ένα καινούργιο μουσικό ρεύμα που θα ονομαστεί μετέπειτα trip hop και θα επηρεάσει ένα πλήθος από ονόματα όπως αυτά των Portishead, Sneaker Pimps, UNKLE, Morcheeba, Radiohead, Gorillaz, Archive, Hooverphonic, Tricky, DJ Shadow και Bjork.

Με το blue lines οι Μassive Αttack πάντρεψαν αριστοτεχνικά ’70s soul, hip hop, dub, reggae, breaks και samples, δημιουργώντας έναν καθαρά προσωπικό ήχο που ακόμα και σήμερα παραμένει αξεπέραστος.

Παρά το ιδανικό ξεκίνημα, διαμάχες οικονομικής φύσεως οδηγούν τη Shara Nelson στην αποχώρησή της από την μπάντα προς αναζήτηση σόλο καριέρας, σημαίνοντας την έναρξη μιας παράδοσης που βρίσκει σχεδόν πάντα τους Massive Attack να αντιμετωπίζουν προβλήματα πριν από την κυκλοφορία ενός νέου δίσκου. «Η Shara έφυγε τη χειρότερη στιγμή για εμάς. Είναι αλήθεια, και φυσικά δεν μας άφησε ανεπηρέαστους. Ήταν όμως μια ευκαιρία για να μην επαναλάβουμε τη μουσική του Blue Lines. Η μουσική μας γίνεται λιγότερο soul και περισσότερο ηλεκτρονική», θα πει ο 3D, για να συμπληρώσει ο Daddy G: «δεν θέλαμε να πάρουμε μια τραγουδίστρια παρόμοια με τη Shara, καθώς ήταν η καλύτερη. Κι έτσι πήραμε την Tracey που πάντοτε αγαπούσαμε». Αλλαγή πλεύσης λοιπόν για τους πρωτεργάτες του trip hop που στρατολογούν την Tracey Thorn (Everything But The Girl) για να πλαισιώσει τους συνήθεις υπόπτους Horace Andy και Tricky με τη ζεστή φωνή της.
Το chill-out Protection κυκλοφορεί το 1994 και σημειώνει επίσης μεγάλη επιτυχία (πλατινένιο στη Μεγάλη Βρετανία) διατηρώντας σε υψηλά επίπεδα την υπόληψη της μπάντας στους διεθνείς μουσικούς κύκλους. Την παραγωγή του δίσκου μοιράζονται ο πρώην Wild Bunch Nellee Hooper (Soul II Soul) με τους DJ Mushroom και 3D, ενώ υπεύθυνος για τις ευφυείς ενορχηστρώσεις είναι ο βιρτουόζος πιανίστας Craig Armstrong. Την ίδια εποχή οι συντοπίτες Portishead κυκλοφορούν το Dummy που κινείται σε παρόμοιο μουσικό ύφος, για να ακολουθήσει το εξίσου επηρεασμένο σόλο ντεμπούτο του Tricky Maxinquaye ένα χρόνο αργότερα. Το Μπρίστολ πλέον προσελκύει τα βλέμματα της παγκόσμιας μουσικής βιομηχανίας επάνω του και ανάγεται σε μουσική μητρόπολη του κόσμου, με την επίδραση των Massive Attack να είναι κάτι παραπάνω από καταλυτική. Ως επακόλουθο οι προτάσεις για συνεργασίες, συμμετοχές σε soundtracks και remixes πέφτουν βροχή, με πιο τρανταχτά τα ονόματα των U2, Garbage και Madonna.
Αντί όμως να απολαμβάνουν την επιτυχία τους, τα μέλη του συγκροτήματος συγκρούονται μεταξύ τους λόγω της νέας μουσικής κατεύθυνσης που επιθυμεί κατά κύριο λόγο ο Del Naja. Παραμερίζοντας εν μέρει τα soul, jazz και reggae στοιχεία του παρελθόντος, επιθυμεί να κάνει ένα βήμα μπροστά και να δημιουργήσει έναν πιο εσωστρεφή, πειραματικό και σκοτεινό ήχο, κάτι που βρίσκει εντελώς αντίθετο τον DJ Mushroom. Παρά τις όποιες διαφωνίες ο τρίτος δίσκος τελικά κυκλοφορεί το 1998 με το όνομα Mezzanine και καρφώνεται στην κορυφή των βρετανικών charts. Οι post-punk αναφορές, η κινηματογραφική ατμόσφαιρα, οι παραμορφωμένες κιθάρες και τα απόκοσμα φωνητικά σηματοδοτούν μια νέα στροφή στον ήχο των Massive Attack που αν και σαφώς λιγότερο εύπεπτος από τον αντίστοιχο του Protection, εντούτοις τυγχάνει καθολικής αποδοχής από τον μουσικό τύπο και εκτοξεύει τη δημοτικότητα της μπάντας στα ύψη. Δίκαια χαρακτηρίζεται ως το magnum opus των Massive Attack και αποτελεί μια από τις κυκλοφορίες που σημάδεψαν τα ’90s. Σπουδαίο ρόλο σε αυτό παίζει η αιθέρια συμμετοχή της πάλαι ποτέ Cocteau Twin Liz Fraser που αντικαθιστά επάξια την Tracy Thorn σε ρόλο guest vocalist. Highlights του δίσκου το Teardrop με το κλασικό πλέον videoclip ενός εμβρύου που τραγουδάει και το Angel, ένα κομμάτι σκοτεινότερο και από την κάπα του Bela Lugosi.

Όπως στο ποδόσφαιρο δεν φτάνει το βάρος της φανέλας για να κερδίσεις έναν αγώνα, έτσι και εδώ δεν αρκούν μόνο οι celebrity guests για να φτιάξεις έναν μεγαλειώδη δίσκο.

Προτού καταλαγιάσει ο θόρυβος που προκάλεσε το Mezzanine, οι εσωτερικές έριδες κορυφώνονται και τον Σεπτέμβριο του 1999 ο DJ Mushroom εξοστρακίζεται από την μπάντα. Το κενό του στην παραγωγή συμπληρώνει ο Neil Davidge, που λίγο αργότερα ακολουθεί τον 3D και τους Lupine Howl (πρώην μέλη των Spiritualized) στο στούντιο για να ξεκινήσουν τις ηχογραφήσεις του τέταρτου άλμπουμ. Αν και το αποτέλεσμα είναι άκαρπο, ο Daddy G δεν βλέπει με καλό μάτι τις διαφαινόμενες βλέψεις του 3D για μια ακόμα πιο πειραματική κατεύθυνση προς το ψυχεδελικό rock και αποχωρώντας σιωπηλά, τον αφήνει αποκλειστικά υπεύθυνο για την τύχη των Massive Attack. Ως αποτέλεσμα, το 100th Window που κυκλοφορεί καθυστερημένα το 2003 είναι στην πράξη ένα σόλο άλμπουμ  του Del Naja. Οι rock διαθέσεις έχουν τελικά εγκαταλειφθεί προς χάριν μιας επιστροφής στα χωράφια της σκοτεινής electronica, υποβοηθούμενης από τα φωνητικά της Sinead O’Connor. Ο δίσκος όμως ακούγεται περισσότερο ως προέκταση του Mezzanine παρά ως κάτι το καινούργιο, μια progressive ελεγεία διάρκειας 74 λεπτών που γίνεται κατά καιρούς επίπεδη και μονότονη. Για πολλούς έχει ξεκινήσει πλέον η πτώση των Massive Attack. Αυτό βέβαια δεν εμποδίζει το 100th Window να κατακτήσει ξανά την κορυφή στα charts της Βρετανίας, με πωλήσεις που ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο αντίτυπα παγκοσμίως.
Ακολουθεί μια διεθνής περιοδεία που βρίσκει τον Daddy G να επιστρέφει και μετά σιωπή. Με εξαίρεση την κυκλοφορία ενός soundtrack που πέρασε σχεδόν απαρατήρητο (Danny The Dog, 2004) και της Best Of συλλογής Collected (2006), οι Massive Attack θα χρειαστούν επτά ολόκληρα χρόνια για να επιστρέψουν στο προσκήνιο της βρετανικής μουσικής. Ύστερα από αλλεπάλληλα sessions με καλλιτέχνες όπως η Liz Fraser, η Beth Orton, η Dot Allison, ο Terry Callier και ο Mike Patton που δεν είδαν ποτέ το φως της ημέρας, ο 3D και ο Daddy G ακολουθούν την προσφιλή τακτική των UNKLE και επιστρατεύουν μια πλειάδα από διάσημους φίλους τους για να δώσουν φωνή στο πέμπτο τους πόνημα ονόματι Heligoland. Το line-up κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητο είναι: Damon Albarn, Tunde Adebimpe (TV On The Radio), Hope Sandoval (Mazzy Star), Guy Gurvey (Elbow), Martina Topley-Bird και φυσικά Horace Andy (λείπει ο Μάης από τη Σαρακοστή;). Αρκεί όμως αυτό για να αντέξει το Heligoland στην αναπόφευκτη σύγκριση με το αριστουργηματικό Third των Portishead; Κρίνοντας από το αδιάφορο Splitting The Atom, EP που λειτούργησε ως προάγγελος του νέου άλμπουμ, η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Η τελική κυκλοφορία του Heligoland έρχεται να επιβεβαιώσει τα παραπάνω, αποδεικνύοντας πως όπως στο ποδόσφαιρο δεν φτάνει το βάρος της φανέλας για να κερδίσεις έναν αγώνα, έτσι και εδώ δεν αρκούν μόνο οι celebrity guests για να φτιάξεις έναν μεγαλειώδη δίσκο. Το Heligoland μπορεί να είναι ένα αξιοπρεπές ατμοσφαιρικό άλμπουμ  που διατηρεί τον επιβλητικό, σκοτεινό ήχο του παρελθόντος αλλά δεν αγγίζει με τίποτα τα επίπεδα τελειότητας των προηγούμενων δουλειών των Massive Attack. Υπάρχουν φυσικά καλές στιγμές (Girl I love you, Paradise Circus, Splitting the atom, Atlas air, Babel) και είναι βέβαιο πως θα σκαρφαλώσει στα charts σημειώνοντας μεγάλες πωλήσεις, αλλά σίγουρα δεν έχει το εκτόπισμα ενός Mezzanine. Όπως και να ’χει, το γεγονός και μόνο πως οι βασιλιάδες του trip hop ξύπνησαν από τον παρατεταμένο λήθαργό τους αποτελεί μεγάλη είδηση, αρκεί βέβαια να μην περιμένουμε άλλα επτά χρόνια για να ξανακούσουμε νέα τους…

TRIVIA

·    Κατά τη διάρκεια του Πολέμου στον Περσικό Κόλπο τα βρετανικά ΜΜΕ άρχισαν να αποφεύγουν τη χρήση λέξεων που παρέπεμπαν σε έννοιες όπως η βία και ο πόλεμος, με αποτέλεσμα οι ανερχόμενοι τότε Massive Attack να αναγκαστούν να αλλάξουν προσωρινά το όνομά τους σε Massive.
·    Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας τους οι Massive Attack υπήρξαν κοινωνικά και πολιτικά ευαισθητοποιημένοι. Μέσω των συναυλιών και των συνεργασιών τους με άλλα συγκροτήματα και μη κυβερνητικούς οργανισμούς αγωνίστηκαν για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους πρόσφυγες, τους πολιτικούς κρατούμενους, το Παλαιστινιακό ζήτημα και εναντίον του πολέμου στο Ιράκ.
·    Το μονοπλάνο video του Unfinished sympathy έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλά άλλα μουσικά video, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το video του Bitter sweet symphony των Verve.
·    To 1995 κυκλοφόρησε το remix άλμπουμ No Protection, μια dub εκδοχή του Protection διά χειρός Mad Professor. Παρόμοια κατάληξη θα έχει και το νεότευκτο Heligoland, με τον Burial να ηγείται του project.
·    Οι post-punk επιρροές των Massive Attack φαίνονται στα τραγούδια Man next door και Superpredators, που περιέχουν samples από τα 10:15 Saturday night των Cure και Metal postcard των Siouxsie and the Banshees αντίστοιχα.
·    Οι Massive Attack έχουν καλές σχέσεις με τις ταινίες πορνό. Το video του Paradise circus περιλαμβάνει πλάνα από το πορνό του 1973 The Devil In Miss Jones, ενώ το κομμάτι Titan (συνεργασία του 3D με τον Liam Howlett των Prodigy) βρίσκεται στο soundtrack ενός άλλου φιλμ ακατάλληλου διά ανηλίκους, του The Uranus Experiment II, που κατέχει τα πρωτεία της πρώτης ταινίας με σκηνές σεξ γυρισμένες σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.
·    Εκτός από το Titan ο 3D συνεργάστηκε ξανά με τον Liam Howlett στο No souvenirs, ένα τραγούδι που αρχικά προοριζόταν για το soundtrack της ταινίας The Beach, αλλά παραμένει ακυκλοφόρητο και αποτελεί ένα είδος Holy Grail για τους οπαδούς της μπάντας με το μυρμήγκι.
·    Το 1996 οι Massive Attack ανακηρύχθηκαν Best British Dance Act στα BRIT Awards, ενώ ο δίσκος Mezzanine ήταν υποψήφιος για το Mercury Award το 1998. Τελικά κέρδισε το Q Award for Best Άλμπουμ, με το Teardrop να παίρνει το βραβείο καλύτερου video στα MTV Music Awards του 1998. Το ίδιο κομμάτι αποτελεί το μουσικό θέμα της δημοφιλούς τηλεοπτικής σειράς House.
·    Τα Blue Lines και Mezzanine συγκαταλέγονται στα 500 καλύτερα άλμπουμ  όλων των εποχών σύμφωνα με το μουσικό περιοδικό Rolling Stone.
·    Ο 3D σχεδίασε το εξώφυλλο του Heligoland και ήταν υπεύθυνος για το artwork στα τέσσερα τελευταία άλμπουμ των UNKLE.
·    Ο 3D συνυπέγραψε το τραγούδι Manchild της Neneh Cherry που βρέθηκε στο Top 5 των βρετανικών charts το 1989.
·    Από το 1995 μέχρι το 2003 οι Massive Attack διατηρούσαν το label Melankolic, με στόχο να αποτελέσει προπύργιο του trip hop ήχου του Μπρίστολ. Στις τάξεις του συμπεριλαμβάνονταν ονόματα-συνεχιστές όπως αυτά των Alpha, Craig Armstrong, Horace Andy και Day One.

 

 
(Pop+Rock Mag)